قشقایی

قوم قشقایی :

یکی از بزرگترین اقوام ترک زبان در ایران می باشند که در همسایگی ایلات خمسه در استان فارس سکونت دارند. ایل قشقایی دارای طوایف مختلفی است که عبارتند از: طایف دره شوری، طایفه فارسی مدان، طایفه کشکولی بزرگ، طایفه کشکولی کوچک، طایفه شش بلوک و طایفه عمله ای جعفر بیگی. بسیاری از قشقایی ها به طور سیار در فصل های مختلف سال از ییلاق به قشلاق کوچ می کنند .

آداب و رسوم :

رمضانقشقایی - زن امروزی

صدای طبل و دهل

با توجه به اینکه ایل قشقایی در دشت زندگی می کنند برای بیدار کردن همدیگر از طبل و دهل استفاده می‌کنند .

بازدید و صله رحم

خانواده ها با دعوت کردن همدیگر و افطاری دادن و خواندن دعای کمیل و در شب های احیا با جمع شدن در اماکن مقدس از جمله امامزاده ها و مساجد مراسمی را برگزار می کنند. روز عید و مراسم نماز نیز توسط روحانی مسجد در بلندگو اعلام می شود و بعد از نماز کمک های نقدی و غیرنقدی که جمع آوری می شود به خانواده های نیازمند و کمیته امداد داده می شود و با صله رحم و انجام دید و بازدید و گفتن زیارت و طاعات قبول و پخش کردن شیرینی، عید را به همدیگر تبریک می گویند.

جزء خوانی قرآن

در چادرهای خود مراسم جزءخوانی قرآن را به پا می‌دارند و بین چادرهای آن ها اعلام می شود که در چهادر چه شخصی برنامه جزء خوانی و مراسم مذهبی برگزار می شود .

انجام فعالیت ها

در ماه مبارک رمضان عشایر بعد از سحری و خواندن نماز صبح شروع به کشاورزی و دامداری می کنند و تا قبل از گرمی هوا فعالیت می کنند و بعد از آن استراحت می  کنند .

ازدواج

مراسم خواستگاری

مادر پسر به همراه زن سالخورده ای که آشنای دو طرف باشد به خانه دختر رفته و موضوع را با او در میان می گذارد و مادر دختر پس از مطرح کردن موضوع با همسر و دخترش در صورت موافق بودن به همان زن سالخورده جواب مثبت می دهد . سپس روزی برای خواستگاری تعیین شده و بزرگان و ریش سفیدان خانواده پسر و دختر در خانواده دختر جهت خواستگاری رسمی جمع شده و شخصی که سخنگوئی خواستگاری را به عهده می گیرید “سوجه” نامیده می شود . خانواده عروس جواب را به تاخیر انداخته و بعد از چند روز اعلام می کنند که مجددا پس از شنیدن جواب مثبت در خانه عروس جمع شده و قرار عقد و عروسی می گذارند .

مراسم شال و انگشتر

بعد از خواستگاری خانواده داماد شال و یک انگشتر رابه عنوان هدیه و نشانه به عروس داده تا همه بدانند که این دختر نشان کرده پسرشان می باشد و به خواستگاری او نروند .

مراسم تعیین باشلق یا شیر بهاء

بزرگان فامیل عروس داماد در خانه عروس جمع و برای تعیین میزان شیربها و باشلق با هم بحث می کنند . معمولا باشلق پول نقد ، شتر ، گوسفند و یا ملک است که یا صرف تهیه جهیزیه عروس می شود و یا آن را با خود به خانه داماد می برد . در گذشته در ایل قشقایی فقط باشلق رسم بوده اما در حال حاضر مهریه نیز رسم شده که بله صورت رسمی در عقدنامه نوشته می شود .

تدارک مراسم عروسی

در موعد تعیین شده  خانواده داماد همراه تعدادی از بستگان، باشلق توافق شده را به خانواده عروس تحویل می دهند و اجازه عروسی را کسب کرده و تاریخ آنرا روشن می کنند  در عروسی ها کلیه هزینه ها بعهده داماد است . از چن روز قبل از عروسی کارهایی مانند سفید کردن برنج، (برنجکوبی) آرد کردن گندم، تهیه نان ، خرید قند و چای و توتون و تنباکو، تهیه هیزم، تهیه وسایل پخت و پز ، تهیه ترکه جهت بازی مردان، دعوت توشمال، (نوازنده) ، دعوت قوم و خویش که هر یک مراسم مخصوص بخود دارد ، را انجام می دهند .قشقایی - زن امروزی

انتخاب همسر در ایلات قشقایی

ازدواج در ایل قشقایی همسر گزینی صرفا پیوند دو نفر یا دو خانواده نیست. بلکه پیوند ازدواج ، ابعاد وسیعتر و مهمتری دارد که شامل پیوند دو طایفه ، دو تیره و یا مهمتر پیوند دو ایل است که به این وسیله با هم مرتبط و متحد می شوند . ازدواج در پاره ای موارد در بین عشایر پایان دهنده دشمنی و خصومت هاست. از مهم ترین دلایل ازدواج می توان به موارد زیر اشاره نمود :

تولید نسل

خانواده های ایل قشقایی دارای زندگی خود اتکائی می باشند و تمام احتیاجات زندگی را خودشان تهیه می کنند به همین دلیل تولید نسل برای آن ها نقش مهمی در درآمد اقتصادی دارد . همچنین که پدران در سنین سالخوردگی به فرزندان خود بخصوص پسران تکیه می کنند به همین دلیل هم داشتن فرزند پسر برایشان بسیار مهم بوده و با اینکه ازدواج مجدد در بین قشاقی ها رسم نبوده شخصی که اولاد پسر ندارد به فکر تجدید فراش افتاده تا پسر دار شود . در این ایل به کسی که اولاد پسر ندارد اوجاق کور گویند و به این معناست که این خانواده تداوم نخواهد داشت و در آینده اجاق آن ها که حکایت از روشنائی و تداوم است ادامه نخواهد داشت و خاموش خواهد شد و اینگونه خانواده ها در میان بنکو و طایفه افراد واجد ترحم هستند .

ازدواج های زودرس

به علت شیوه زندگی عشایر در دامنه کوه و نوع کار آن ها معمولا ارتباط بین زن و مرد یا دختر و پسر آزادتر می باشد به همین دلیل خانواده ها به محض اینکه فرزندشان به ست لوغ می رسد برای او همسر مناسبی انتخاب کرده تا قبل از بروز اتفاق هایی نادرست و خلاف دین و مذهبشان ازدواج کنند .

ازدواج فامیلی

رسم قدیمی و مرسوم در بین عشایر ازدواج با فامیل و یا هم طایفه هاست و به ندرت ازدواج های غیر فامیلی یا غیر طایفه وجود دارد. خانواده ها انواع شرایط و تقاضا های سنگین را برای جلوگیری از این گونه ازدواج ها به کار می برند  و یکی از دلایل تقلیل نسل درمیان عشایر شاید همین رسم ازدواج فامیلی باشد.

دین

کوچ نشینان قشقائی همه مسلمان هستند و طبعا از قوانین اسلامی در رابطه با محدویت ازدواج با غیر مسلمان را رعایت می کنند .

طبقات اجتماعی

قشقایی ها از نظر قدرت سیاسی و اقتصادی و جایگاه اجتماعی متفاوت هستند. ایلخانان، خانان، کلانتران و حتی کدخدایان طبقات مخصوص به خود داشته با گروه های هم طبقه ازدواج می کنند و حتی از ازدواج با هم طبقه های خود در سایر ایلات مانند بختیاری و یا بویر احمد نیز خود داری می کنند . محدویت دیگری که در ترکان قشقائی وجود دارد ازدواج با طایفه های است که به نوازندگی ـ آهنگری و آرایشگری اشتغال دارند البته این محدودیت در سال های اخیر بسیار رنگ باخته و این افراد جایگاه مناسب خود را بد ست آورده اند.

محدودیت های مالی

یکی از مشکلات عمده جوانان در گذشته در ایل تعیین شیر بهاء یا باشلق بوده که در میان خانواده های ایلخان، خانان و کلانتران ، داماد غیر فامیل جهت منصرف کردن او ، دختران زیبا و دارای خواستگاران زیاد و برای ازدواج دختران با مردان بیوه یا متاهل رقم بالائی بوده است .

سن

سن ازدواج در بین ایلات و عشایر در سن معینى صورت نمى‌پذیرد به‌طور متوسط براى دختران بین ۱۴ تا ۲۰ سالگی و براى پسران بین ۱۸ تا ۲۰ سالگى است .

خون بس

زن ناموس جامعه بوده و احترام خاصی بین ایل قشقایی دارد و درصورت بی احترامی و شکستن حرمت او مجازات سنگینی برای فرد در نظر گرفته می شود و یا زمانی که فردی فرد دیگر را به قتل می رساند با دادن زنی از وابستگان فرد خاطی یا قاتل به فرد تعدی یا خانواده مقتول از اتفاقات بد بعدی جلویگری می شده که به آن زن “خون بس” می گفتند .

نوروز

جشن اسفندماه

قشقایی ها قبل از نوروز ، جشن اسفندماه که نماد بهار ایل است را برپا می کنند . در این ماه به دلیل تغییر درجه هوا و سرسبزی طبیعت و زادوولد دام‌ها و وفور لبنیات، چادر نشینان روحیه ی بهتری دارند و شب اول اسفندماه مقداری جوهر قرمز را در آب حل کرده و قسمتی از پشت و پهلوی گوسفندان را رنگ آمیزی می کنند چون طبیعت زیبا و رنگین شده و گوسفندان هم بایستی تغییر چهره دهند اما در زمان خشکسال از این رسم خبری نیست . همچنین هنگام عصر دختر بچه ها علوفه خشک و خار و خاشاک جمع کرده و با غروب آفتاب آن ها را آتش زده و دور آن شادمانی می کنند و به هنگام خاموش شدن آخرین شعله ها اطرافش را سنگ چین می‌کنند تا باد خاکسترش را به هم نریزد . هر خانواده‌ای پیش خود نیت می‌کند که سال آینده چه خواهد شد. صبح روز بعد به خاکسترها نگاه می‌کنند در وسط آن معمولا گودال هایی کوچک که شبیه جای پای گوسفند یا شتر است و بر این اعتقاد که در سال آینده شتر یا گوسفند به شانس آنها می‌آید.

روز عرفه

یک روز قبل از عید قشقایی ها با آرد و روغن و خرما حلوای مخصوصی تهیه کرده و به عنوان آخرین روز سال برای مردگان خیرات می‌کنند و این روز را «عرفه» گویند .

پوشش زنان قشقاییقشقایی - زن امروزی

پیراهن زنانه (آرخالق)

این پیراهن زنانه از شانه تا قوزک پا بلندی دارد و از انتهای بالا تنه به دو قسمت جلو و عقب تقسیم می شود. بلندی آن باعث سنگینی است لذا باعث می شود سینه از جلو کاملا پوشیده نشان داده شود و چاک دار بودن آن راحتی راه رفتن را ایجاد می کند و به زیبایی آن می افزاید .

تورکی تومبان (تنبان تورکی)

از پارچه های سبک به صورت چین چین دوخته می شود . چین خوردگی آن به این خاطر است که در صورت وزش باد و جمع شدن یک طرف آن چین های بعدی جای آن را گرفته و پوشش از بین نمی رود و برای زیبا تر شدن آن از پارچه های بیشتری استفاده می کنند و یا یک یا دو تا تنبان تورکی روی هم می پوشند .تنبان تورکی در میان عشایر لر زبان به «تمبون قری» معروف است.قشقایی - زن امروزی

چارقد

پارچه نازکی که طرح خاصی دارد و قسمت سر ، به جز صورت را می پوشاند .

دستمال

روی چارقد به پیشانی بسته می شود و در حالت کلی از سرما خوردگی جلو گیری می کند اما فلسفه مهم تر این است که مغز قسمت با ارزش بدن بوده و باید از آن محافظت کرد و در ضمن باید آن را ترمیم کرد به همین خاطر جنس آنها تا حد ممکن باید از پارچه های قیمتی چون ابریشم و حریر باشد .قشقایی - زن امروزی

فرجی

آرخالوق زنانه که بلندی آن تا بالای بالاتنه بوده و آستین آن تا نوک انگشتان می رسد ،‌ جنس و دوخت آن طوری است که به حالت خشک بوده و سینه را از بغل پوشیده نگه می دارد . بلندی آستین ها به حدیست که پشت دست را از سرما ، آفتاب و دیده شدن محفوظ نگه می دارد.

ممکن است شما دوست داشته باشید
1 نظر
  1. ناشناس می گوید

    چیزی به اسم خونبس در قشقایی نیست و نخواهد بود خواهشا با آبرو یک قوم بازی نکنید.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.