گیلک

قوم گیلک:

در گذشته به بخش کوهستانی دیلم، گیل گفته می شد و مردمان آن دیار را دیلمیان می نامیدند . این مردمان امروزه در استان گیلان زندگی می کنند که به گویش گیلکی نیز صحبت می کنند.

آداب و رسوم قوم گیلک:

ماه مبارک رمضانگیلک - زن امروزی

پیشاشو

مردم این قوم یک یا چند روز قبل از رسیدن ماه رمضان روزه می گیرند و به استقبال ماه رمضان می روند که در فرهنگ خود نام آن را پیشاشو گذاشته اند.

غبار روبی مساجد

قبل از فرا رسیدن ماه رمضان مانند بقیه اقوام به غباروبی و نظافت مساجد می پردازند .

ختم قرآن

در این ماه مردم در مساجد و منزل ها دور هم جمع می شوند و قرآن را ختم می کنند.

بیدار کردن همسایه ها برای سحری

در گذشته مردم در سحر های ماه مبارک رمضان برای بیدار کردن همسایه های خود به در خانه ها می رفتند و با کوبیدن در، آنها را از خواب بیدار می کردند و امروزه با پیشرفت تکنولوژی با استفاده از تلفن همسایه ها را از خواب بیدار می کنند.

کمک به همنوعان

در این ماه کمک کردن به افراد مستمند در بین گیلکی ها از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

تشویق نوجوانان

در بخش های کوهستانی گیلان این رسم بسیار پسندیده ای است. نوجوانانی که برای اولین بار روزه می گیرند از طرف بزرگ خانواده تشویق می شوند. نوجوان بعد از خوردن سحری اولین روزه زندگی خود را می‌گیرد و بزرگ خانواده نزدیک اذان نصف گاو یا گوساله‌ای را به نام نوجوان می‌کند و پاداش نوجوان روزه ‌دار قبل از افطار به او داده می‌ شود.

افطاری دادن

افطاری دادن به اقوام و خویشاوندان در بین قوم گیلک مرسوم می باشد و آنها نخست با نمک یا چای و یا آب داغ روزه خود را باز می‌کنند و غذا های مرسوم آن ‌ها نان، پنیر، سبزی، لوبیا پخته، آش کشک، آش رشته، شامی، فرنی حلوا می باشد.

مراسم ازدواجزنان گیلک - زن امروزی

مراسم صورت وگیری (صورت گرفتن )

این مراسم که بعد از مراسم خواستگاری و گرفتن جواب مثبت از طرف خانواده عروس صورت می گیرد ، دو خانواده شبی را برای بله برون مشخص می کنند و دو خانواده بزرگترهای فامیل را برای این مراسم دعوت می کنند. یک روز قبل از برگزاری مراسم، خانواده داماد تمام مایحتاج آن شب، که شامل میوه و شیرینی و شام می شود را به خانه پدر عروس می برند. مهمانان در خانه پدر عروس حاضر می شوند و به عروس و داماد تبریک می گویند و بعد از صرف شام و چای صحبت را آغاز می کنند. زنان فامیل در اتاق جداگانه ای دور عروس جمع می شوند و ضمن دادن هدیه هایی که شامل روسری، انگشتر، خلعت، (پارچه پیراهنی) ادکلن و… می باشد به او نیز تبریک می گویند. به عنوان مهریه علاوه بر مبلغی پول، زمین، مزرعه، گاو، ظروف مسی، فرش و یک دست ‏رختخواب هم برای عروس مشخص می شود.

نشون اکرده (نشان کردن)

همانطور که اشاره شد در شب صورت گیری خانواده پسر هدایایی را به دختر تقدیم می کنند و یکی از این هدایا حلقه نامزدی است و مادر یا خواهر داماد انگشتری را به انگشت عروس آینده خود می اندازند، به علاوه خواهر داماد نیز روسری را بر سر عروس می گذارد.

جشن نامزدی

بعد از مراسم خواستگاری با مشورت دو طرف روزی تعیین می شود و فامیل های طرفین در خانه پدر عروس حاضر می شوند و در کاغذی طلا و جواهرات و وسایل دیگری که داماد باید برای عروس بخرد را یادداشت می کنند که به این کاغذ صورت نامه می گویند. صورت نامه به امضای معتمدان و حضار می رسد. جشن نامزدي بيشتر توسط خانم ها اداره مي شود و وقتي مردها مي روند مجلس كاملا زنانه مي شود.

اسباب واچینی

چند روز پس از جشن نامزدي مطابق قرارچند تن از زن هاي فاميل و همسايه به همراه پدر و مادر عروس و داماد به بازار مي روند و مطابق صورت نامه وسايل عروس از جمله  قرآن كريم، طلا، چمدان، لباس، آينه و شمعدان و … را خریداری می کنند. در اين مراسم براي سادات و زن هاي مسن و بچه هاي همراه نيز چند تكه پارچه خريداري شده و به آن ها هديه مي دهند.

چادر واوینی

قبل از مراسم عقد مادر و عمه داماد به همراه چند تن از همسایه ها و یک خیاط به خانه عروس می روند و چادر عقد عروس را برش داده و با نخ كوك مي دوزند. اين مراسم براي اعلام نزديكي جشن عقد و اجازه اي غير مستقيم است كه به عروس داده مي شود كه لباس هاي خود را براي مراسم عقد آماده كند. در اين مراسم خياط شيريني اي روي پارچه مي گذارد و اولين قيچي را به پارچه مي زند و در اين حال عروس به همه شيريني تعارف مي كند و هر كس به فرا خور حال خود مقداري پول به او هديه مي دهد كه به جيب زن خياط مي رود.

مراسم عقد کنان

این مراسم معمولا در شب حنابندان و یا یک روز مستقل برگزار می شود و عروس چادر عقدش را  بر سر می گذارد و سر سفره حاضر می شود و با اجازه پدرش بله می گوید . سر سفره علاوه بر وسايل معمولي وجود چند عدد تخم مرغ در ظرف برنجي كه سمبل آرزوی بچه دار شدن است خود نمايي مي كند. در هنگام عقد افراد مشكوك مانند زنان نازا، همسايه دشمن و…. را به بهانه هاي مختلف از اتاق بيرون مي كنند چرا كه معتقدند اگر كسي در هنگام بله گفتن عروس قفلي را بزند داماد عقيم مي شود يا بعدا در زندگي دچار مشکل مي شوند.

حنا بندان

این مراسم در آخرین شبی که عروس در خانه پدرش به سر می برد برگزار می شود که با شام و شیرینی از مهمانان پذیرایی می شود . در اين شب از خانه داماد هفت سيني با حنا و شمع و شيريني به خانه عروس فرستاده مي شود. خواهر داماد شینی به سر وارد مجلس می شود و سپس بقیه سینی ها که شامل طلاجات و وسایلی که خریداری شده می باشد به حاضرین نشان داده می شود شده و طلاجات به گوش و دست و گردن عروس انداخته مي شود. بعد از آن به دست عروس و داماد حنا می گذارند و بقیه حنا را در بین مهمان ها می گردانند. اگر به دوشیزگان حنا تعارف شد نباید بردارند زیرا اگر بردارند نجوائی در مجلس بلند می شود وهمه در گوشی می گویند فلانی شوهر می خواهد.

پشیا

عروس چند مدت قبل از برگزاری عروسی شروع به درست کردن وسایلی مانند جوراب، گیوه نخی، جای ساعت، دستمال گلدوزی و… می کند. به این گونه وسایل که جز جهیزیه به شمار می آید پشیا می گویند. عروس پشیا را در داخل خورچین و با صندوق مخصوص چیده و همراه خود به خانه شوهر می برد پس از چند روز آن را به تناسب قرب و مقام بین خانواده های فامیل شوهر تقسیم نموده و سهم هر یک را در داخل یکی سینی گذاشته و روی آن را پوشانده و برایشان می فرستد. گیرنده پشیا نیز هدیه مناسب مانند پول نقد، طلا و گاه یک راس دام، برای عروس می فرستد.

عید نوروز

نوروز خوانی

این مراسم در آخر هر سال برگزار می شود که نماد ورود بهار و خیر و برکت است. گروهی نوروز خوان در کوچه و خیابان راه می افتند و اشعاری را سر می دهند.

شيريني پزان نوروز

10 الی 15 روز قبل از سال نو اهالی گیلان شروع به پختن شیرینی های متنوع می کنند.

گل گل چهارشنبه

همان چهارشنبه سوری است که آخرین سه شنبه سال و شب چهارشنبه انجام می شود. برای این منظور خار، بوته، گون و کاه را جمع آوری می کنند و پشته هایی که معمولا رو به قبله است را درست می کنند و بعد آن را آتش می زنند و روی آن می پرند و آواز می خوانند. از دیگر مراسم های این شب می توان به قاشق زنی و شال اندازی نیز اشاره کرد.زنان گیلک - زن امروزی

پوشش زنان گیلک

روسری و سربند 

اغلب زنان گیلان از دو سربند، یکی در زیر (لچک) و دیگری بر روی آن (دستمال) استفاده می‌کنند. دستمال در نواحی مختلف گیلان اسامی مختلفی دارد، در تالش به آن «سرا بست»، در ناحیه و سرود «تونه دسمال»، در ماسال «بنشه دسمال» و در گرگانرود و خوشابر اسالم به آن «سر دستمال» می گویند. در جلگه های گیلان نیز دستمال به اسامی زیر خوانده می شود: روسری دستمال، پیله دسمال و سرفود که بر روی لچک بسته می شود و اصولا رنگ آن سفید است.

پیراهن    

بالاپوش زنان گیلان که در دو طرف چاک داشته و اندازه چاک و بلندی آن در قسمت های مختلف گیلان متفاوت است که معمولا رو تنبان می آید . غیر از یراق‌دوزی و چرخ دوزی از نخ‌های رنگی نیز در جلوی پیراهن استفاده می‌شود. این پوشش در گویش تالشی، «شسی» Sey و در شرق و جلگه تالش، پیرهن Pirhan و جمه خوانده می‌شود.

متفاوت‌ترین پیراهن، پیراهن مرسوم در پاشاکی واقع در «خرارود» است که چرخدوزی شده و پارچه آن با «پاچال» و ابریشم خام در محل بافته می‌شود و دختران در روز عروسی یا در مهمانی می پوشند.

جلیقه   

یکی از پوشش‌های متداول بانوان گیلان است. این پوشش در ناحیه غرب گیلان جلخته  Jelexte، نیفتنه niftane، در شرق گیلان جرقده jarqade یا جرزقه jarzaqe، و در جلگه‌های گیلان جلقته، جلتقه، جلخته و جلخده نامیده می‌شود. مدل متداول جلیقه، اصولاً جلوباز سه دکمه و یقه هفت با سه جیب در طرفین است و پشت آن سکگ دارد که قابلیت گشاد و تنگ کردن را به آن می‌دهد.

الجاقبا      

پوشش دوخته‌ شده‌ای از مخمل یا پارچه چادرشب است کـه پـوشش زنان در کوهستان‌های شرقی و قاسم‌آباد بوده است.

شلیته      

یا کوتاه تومان (تـنبـان) دامنـی کوتاه و پرچین است که به آن «گرد تومان» نیز می‌گویند . دامن، دراز تومان (تنبان) واژه ایسـت که برای دامن بلند چین‌دار در مرکز و شرق گیلان استفاده می‌شود در غرب گیلان تالشی‌ها آن را «شلار» می‌گویند.

چادرشب 

جزئی از لباس زنان گیلانی است که در برخی روستاها به‌ویژه روستاهای مرکزی از پارچه چادر نمازی استفاده و به ‌تدریج در بخش شرق گیلان چادرشب جایگزین می‌شود.

چادر کمر، پوششی است که بانوان گیـلانـی آن را به کمر می‌بندند و بانوان ساکن جلگـه به آن «کمردبد» می‌گویند. همچنین در گویش محلی به چادرشب «چارشو» گفته می‌شود و رنگ اصلی زمینه آن معمولا قرمز است.

لباس تالشی ها

لباس زنان تالشی در نمای کلی و در غربی ترین منطقه تالش شامل روسری یکدست سفید، جلیقه که گاهی با سکه های درشت تزئین می شود، پیراهن بلند تا مچ پا و دامنی که در فارسی شلیته و در زبان محلی«شلار» نامیده شده که زنان تالشی چند تا از این شلار را روی هم می پوشند.

بلندی پیراهن و شلیته مشخص کننده بخشهای مختلف غرب گیلان است به طور مثال در غربی ترین منطقه تالش یا همان هشتپر مشخصات ذکر شده در بالا، در ماسال پیراهن کوتاه تا بالای زانو بوده است.

لباس قاسم آبادی ها

لچک و چارقد 

زنان این منطقه، تزئیناتی از نوارهای الوان در قسمت جلو دارد و از پارچه مشکی تهیه می شود و با شیوه خاصی به سر زنان بسته می شود.

پیراهن زنان   

مسن بلند است، اما پیراهن جوانان تا حدودی کوتاه است به طوری که تا نیمه اندام ادامه دارد. معمولا در جلو پیراهن چین های موازی و عمودی تعبیه شده است.

یل   

از پارچه مخمل تهیه می شود، قد آن کوتاه و فاقد یقه است. جلو یل از هم باز و با سکه های زیاد تزئین می شود. کت زنان کوهستان گیلان از پارچه های مخمل الوانی تهیه می شود.

تنبان یا شلیته    

تنبان زنان گیلان بلند و چین دار است، در بین زنان کوهپایه مرسوم است که این تنبان ها از حاشیه پائین به طرف بالا تا اواسط قد تنبان نوارهای رنگین باشد.گیلک - زن امروزی

چادر   

بانوان گیلانی بسیار جالب است، پارچه این چادرها را خود زنان این منطقه می بافند، جنس چادر معمولا از نخ پنبه و ابریشم است که با نقوش بومی با طرحهای بسیار زیبا بافته شده است، کلاه خانمهای کوهپایه کوهستان مانند کلاه زنان کرد عرقچین است و اغلب از پارچه های سوزن دوزی تهیه می شود.

ممکن است شما دوست داشته باشید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.