خشت های رسی در معماری ایرانی

نخستین بار آجر در سرزمین بین النهرین مورد استفاده قرار گرفته است، آجرها گروهی از مصالح هستند که به تدریج در گذر زمان جایگزین سنگ ها شدند و شاید اولین بار پس از پیدایش آتش در مکان هایی که معادن نداشتند فکر ساخت آجر به ذهن بشر خطور کرد.
نخستین بار آجر در سرزمین بین النهرین مورد استفاده قرار گرفته است، آجرها گروهی از مصالح هستند که به تدریج در گذر زمان جایگزین سنگ ها شدند و شاید اولین بار پس از پیدایش آتش در مکان هایی که معادن نداشتند فکر ساخت آجر به ذهن بشر خطور کرد.

نمونه معماری های اجری زیبای ایران باستان همچون زیگورات چغازنبیل، ایوان مدائن و… نشان پیشرفت ایرانیان در تولید این مصالح ساختمانی است.

با توجه به اینکه استفاده از سنگ، حمل کردن و خرد کردن و روی هم قرار دادن آن برای ساخت خانه ها کار دشواری بوده است و با پیدایش آجر انسان ها ترجیح دادند که آجر را جایگزین سنگ کنند، این مصالح اولین تولید صنعتی و انبوه به دست بشر هستند و براساس مواد اولیه، روند تولید و نوع مصرف آن به انواع متنوعی تقسیم می شوند، اما فراوان ترین و نخستین نوع آن آجر رسی است که در ابعاد و اشکال متفاوتی به بازار عرضه می شوند.

آجر از گلی که حاصل خاک رس است به دست می آید و به راحتی شکل دلخواه را به خود می گیرد و به همین دلیل می توان با قالب های متفاوتی از انواع آجرهای مناسب برای نما، ساخت بدنه ساختمان یا آجرهای تزئینی ساخت. این آجر های رسی پس از قالب گیری حرارت داده می شوند.

از ویژگی های مثبت آجر این است که ضمن اینکه استفاده، ساخت آن و حمل ونقل آسان تری دارد، بسیار سخت و محکم است و در شرایط آب و هوایی و مکان های جغرافیایی متفاوت کاربرد دارد. همین طور می توان از مزایای دیگر آجرهای ساختمانی به مقاومت آنها در برابر آتش اشاره کرد، به طور مثال یک دیوار ۲۲ سانتی متری از آجر در حدود شش ساعت در برابر آتش سوزی مقاومت می کند و پس از آن شروع به سوختن می کند.

یکی دیگر از مزایای آجر تناسبات آن است که با گذر زمان همواره متحول شده و بیش از پیش با ساختارهای جدید هماهنگ شده است، ابعاد آجر به گونه ای است که کنار هم به راحتی قرارمی گیرند و این خاصیت در محل اتصال دیوارها به یکدیگر کیفیت مهندسی ساختمان را بالا می برد. آجرها به وسیله ملات روی هم یا کنار هم قرار می گیرند و یک سطح یکنواخت به وجود می آورند و تناسب ابعاد آجر باعث می شود در زاویه های مختلفی به صورت قوس، طاق و گنبد کاربرد پیدا کند.

زیبایی آجر حاصل از الگوی چینی، آجرهای تزئینی را برای نمای داخلی و خارجی به ما می دهد، امروزه شما حتی کاربرد این آجرهای تزئینی را به عنوان فرش کردن کف، پلکان و… را می بینید. ساختمان های آجری با گذشت قرن ها هنوز هم جذابیت و زیبایی خاصی دارند و هنوز هم با یک طراحی زیبا، می توانند ساختمان شما را مدرن جلوه دهند، چرا که آجر جزئی از طبیعت است و آن را ناهمگون نمی کند و هیچ گاه کهنه نمی شود.

با وجود ذکر تمام مزایا و خصوصیات مثبتی که آجر دارد یکی از عیوب آجر در شهرهای بزرگ و آلوده این است که با توجه به افزایش ذرات معلق در هوا، این ذرات بر روی آجر های نمای ساختمان جذب می شوند و همین امر سبب می شود تا معماران علاقه کمتری به استفاده از آجر در نما داشته باشند، ضمن اینکه آجر سطح براق هم ندارد و به راحتی قابل تمیز شدن نیست. ایراد دیگر کاربرد آجر برای نما این است که برای آجر امکان بندکشی رنگی وجود ندارد و شما گزینه های محدودی برای تنوع رنگی آجر نما دارید و برای کسانی که طرفدار تنوع و رنگ های گوناگون هستند، شاید این موضوع مانع از انتخاب آجر به عنوان نما شود.

آجر نما چه ویژگی هایی دارد

آجر نما باید عاری از معایب ظاهری باشد، ترک خوردگی، شوره زدگی و نظایر اینها را نداشته باشد، لبه های آجرها باید صاف و سالم باشد و زاویه های تلاقی آجرها هنگام کنار هم قرار گرفتن باید قائمه باشد.

در آجرهای سوراخ دار باید سوراخ ها عمود بر سطح بزرگ آجر و به طور یکسان در سطح آن پراکنده باشد و جمع مساحت آنها باید بین ۲۵ تا ۴۰ درصد سطح آجر باشد، در ضخامت دیواره بین سوراخ و لبه آجر بیش از ۱۵ میلی متر و فاصله بین دو سوراخ بیش از ۱۰ میلی متر باشد.

آجرهای مورد استفاده در نما باید پیش از کاربرد تحت آزمایش یخ زدگی قرار گیرند، زیرا آجر مصرفی نما باید در برابر یخبندان مستحکم باشد و اگر در آزمایش دچار ورقه ورقه شدن، ترک خوردن و خوردگی شوند، به درد نما نمی خورند. وجود یک ترک عمیق در سطح متوسط آجر حداکثر تا عمق ۴۰ میلی متر در آجری که روکار نباشد ایرادی ندارد، اما به طور کلی ترک های آجر نباید بیش از ۲۵ درصد باشد.

وجود پیچیدگی، انحنا و فرورفتگی در آجر از دیگر اشکالاتی است که آجر نما نباید داشته باشد که البته پیچیدگی در امتداد سطح بزرگ آجر حداکثر تا ۴ میلی متر و در امتداد سطح متوسط آجر تا ۵ میلی متر مجاز است، انحنا و فرورفتگی هم اگر بیش از ۵ میلیمتر باشد، در صورتی مشکل ایجاد نمی کند که میزان آن از ۲۰ درصد کل آجرها افزایش پیدا نکند. آجر باید کاملا پخته، یکنواخت و سخت باشد و در برخورد با آجرهای دیگر صدای زنگ داری ایجاد شود.

نکته ای که باید در ساخت با آجر مورد توجه قرار گیرد این است که به علت عدم چسبندگی آجرهای کهنه به ملات تا حد امکان از آنها استفاده نمی شود و تنها در صورتی که سطح آن ساییده شود یا با برس های سیمی سطح آنها صاف شود، ممکن است بتوان آن را استفاده کرد.

منبع : آفتاب

ممکن است شما دوست داشته باشید

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.